Itsasoa eta arrantza ezinbestekoak dira Bermeoko historia eta nortasuna ulertzeko. Mendeetan zehar, herriko arrantzaleek eta nabigatzaileek itsaso zabalera jo dabe bizimodua aterateko, eta kontu horren bueltan industria eta enpresa-sare zabala sortu da. Gaur egun, tradizino horrek ez dau soilik joandako kontuen oihartzuna bakarrik emoten; arrantzak, konserba-industriak eta nazinoarteko enpresek sekulako pisua dabe oraindik be Bizkaiko kostaldeko ekonomiaren barruan.
Kontu horretan, Elixabete Etxanobe Bizkaiko ahaldun nagusia Bermeon izan da, atunaren eta hegaluzearen balio-katea bertatik bertara ezagutzeko. Bisitaldian, sektorearen adar nagusi bi ezagutu ditu: batetik, Bermeon eta Busturialdea-Urdaibain sustrai sakonak dituan konserba-industria; bestetik, munduko hainbat ozeanotan dabiltzan atunontzi izoztaileen enpresak, euren enpresa-zentroak, ezagutza eta erabagi-gaitasuna herrian bertan eusten dituztenak.
Horrezaz gan, bisitan kontuan hartu dira balio-katearen beste katebegi garrantzitsu bi be: gastronomia eta ostalaritza. Holan, arrantza-jardueratik azken konsumitzaileraino doan bidearen ikuspegi zabala euki dau Etxanobek, Bermeok eta Bizkaiak atunaren sektorean daben indarra eta posizinoa bertatik bertara ikusteko.
Serrats, bost belaunaldiko industria
Bisitaren lehenengo geldialdia Serrats Kontserbak enpresan izan da. 1890ean sortutako familia-enpresa horrek bost belaunalditan zehar eutsi deutso Bermeorekin eta Busturialdea-Urdaibaiko industria-ehunarekin dauen lotureari. Hegaluzea, antxoak eta holako konserbak jorratzen ditue, eta egiteko moduetan urteetan pilatutako ezagutza eta tradizinoari eusten deutsie gaur gaurkoz.
Instalazinoetara egindako bisitan, Etxanobek konserbak egiteko zelan moldatzen diran ikusi dau, baita enpresak gaur egun merkatuaren aurrean daukazan erronkak eta aukerak zeintzuk diran be. Konserba-industria ez da, barriz, arraina eraldatzeko kontu huts bat. Bermeon eta eskualdean sustrai sakonak dituan industria da, eta urteetako espezializazinoa, lanbideak eta ezagutza belaunaldiz belaunaldi transmitiduten lagundu dauen ardatza.
Sektorearen bidean, tradizinoa eta berrikuntza buztartzea izan da erronka nagusietako bat. Arrantzaren bueltan sortutako jarduera historiko horrek merkatuen aldaketetara, konsumo-ohitura barrietara eta elikagaien industriaren eskakizunetara egokitzen jakin behar izan dau. Serratsen ibilbideak, hain zuzen be, eredu garbia erakusten dau horretan.
Enpresan egon eta gero, Etxanobe Bermeo Tuna alkarteko konserba-enpresetako ordezkariekaz batu da. Bileran, Bermeon eta Busturialdea-Urdaibain hain errotuta dagoan industria-jardueraren nondik norakoak aztertu dabez, eta etorkizunera begira sektoreak daukazan erronkak be mahai gainean jarri dabez.
Konserba-industriaren pisua ez da enplegu-kopurura bakarrik mugatzen. Tokiko hornitzaile-sarea, ezagutza espezializatua eta arrantzari lotutako zereginak be sektore horren bueltan jorratu dira. Horrexek adierazoten dau zergaitik dauen hain garrantzi handia konserba-industriak Bermeoko eta eskualdeko ekonomian.
Etxanobek adierazo dauenez, itsas jarduerea oso errotuta dago Bizkaian eta lurraldearen nortasun ekonomikoaren parte da. Sektorearen bilakaerea gertutik ezagutzea oso garrantzitsua da, enpresen eguneroko lana eta arduradunen ikuspegia kontuan hartzeko.
Bermeotik munduko ozeanoetara
Bisitaren bigarren zatian, jarduerak nazinoarteko dimensinoa hartu dau. Ahaldun nagusia Bermeo Tuna World Capital alkartearen egoitzara joan da, eta bertan, Bermeorekin loturea daben atun-enpresa izoztaileen ordezkariekaz batu da.
Atunaren arrantzak mundu mailan dauen hedadura oso handia da. Enpresa horreen ontziak hainbat ozeanotan dabiz lanean, baina jardueraren zati garrantzitsu bat Bermeon daukate errotuta. Herrian bertan daukate enpresa-zentroak, erabagi estrategikoak hartzen diran guneak eta sektoreari lotutako ezagutza eta zerbitzuak. Gainera, kualifikatutako enplegua eta hornitzaile-sarea be sortzen dira bertan.
Horrek erakusten dau nazinoartekotzea eta lurraldearekiko errotzea ez dirala nahitaez gauza kontrajarriak. Enpresak munduko merkatuetan eta ozeanoetan ibili leitekez, baina euren jardueraren zati estrategikoa jatorrizko lurraldean eutsi. Bermeoko kasuan, errealidade bi horreek eskutik datoz.
Etxanoberen berbetan, hori da Bermeoko ekosistemearen ezaugarri nagusietako bat: lurraldean errotuta eta, era berean, mundura edegia. Konserba-industria tokikoagoa dan bitartean, atunontzi izoztaileen enpresek nazinoarteko dimensinoa daukate, baina jarduera biak balio-kate beraren parte dira eta ezin hobeto osotzen dira.
Balio-kate oso baten inguruan
Atunaren sektorea ez da jarduera isolatu bat Bizkaian. Lurraldeak arrantza, industria, logistikea, teknologia, ikerketea eta prestakuntza batzen dituan ekosistema oso bat jorratu dau. Horri esker, arrainaren balio-katea itsasotik industriara, eta industriatik merkatura zein gastronomiara zabaltzen da.
Bermeok protagonismo berezia dauka sare horretan. Estaduko atun-sektorearen polo nagusietako bat da, eta sektorearen inpaktuaren %43 batzen dau balio-kate osoan zehar. Guztira, 45 itsasontzik egiten dabe lan Bermeotik; hau da, Espainiako atunontzi guztien %64k.
Jardueraren dimensino ekonomikoa sekulakoa da. Bermeorekin lotutako enpresek 1.490 miloe euroko inpaktu ekonomikoa sortzen dabe mundu osoan, eta balio-kate osoa kontuan hartuta, 20.747 lanpostu zuzen eta zeharkako eusten dabez.
Kopuru horreek garbi erakusten dabe arrantzaren eragina ez dala portura edo itsasontzietara bakarrik mugatzen. Arrantza-jardueraren bueltan enpresak, hornitzaileak, industria-eraldaketa, logistika, zerbitzuak eta ezagutza espezializatua batzen dira. Holan, itsasoan hasten dan zereginak lurrean eragin ekonomiko handia daukate.
Euskadiren kasuan be, atunaren sektoreak pisu handia dauka. Euskadiko atun-sektorearen balio-kateak 1.889 miloe euroko inpaktu ekonomikoa sortzen dau mundu mailan. Kopuru horretatik, 881 miloe euro Euskadin bertan geratzen dira: 448 miloe arrantza-jarduerari lotuta eta 433 miloe eraldaketa-industriari.
Gainera, EAEko enpresek Espainiako atun-sektorearen mundu mailako inpaktu ekonomikoaren % 55 ordezkatzen dabe. Sarea bederatzi enpresa-taldek eta 54 itsasontzik osotzen dabe, Atlantikoan, Indiako Ozeanoan eta Ozeano Barean banatutako jarduerekaz.
Tradizinoa eta lehiakortasuna
Atunaren sektoreak, beraz, industria tradizional baten eta nazinoarteko jardueraren arteko lotura sendoa erakusten dau. Arrantzaren bueltan sortutako jarduerak asko aldatu dira denporan zehar, baina itsasoarekiko lotureari eutsi egin deutse. Gaur egun, arrantza ez ezik, enpresa, industria eta ezagutza be badira itsas jarduerearen funtsezko parte.
Etenbako eboluzino horretan, sektoreak merkatuaren aldaketetara moldatzeko gaitasuna erakutsi behar izan dau. Konsumo-ohitura barriek, elikagaien industriaren eskakizunek eta nazinoarteko lehiakortasunak enpresen jarduera baldintzatzen dabe. Horregaitik, tradizinoari eustea eta barrikuntza txertatzea ez dira helburu kontrakoak, sektorearen garapenaren adar bi baizik.
Jasangarritasuna, etorkizuneko erronkea
Sektorearen etorkizunaz berba egitean, jasangarritasunak sekulako garrantzia dauka. Arrantzak baliabide naturalagaz dauen hartu-emona dala eta, kudeaketa arduratsua funtsezkoa da etorkizuna bermatzeko.
Ingurumen-ikuspegiaz gan, jasangarritasunak dimensino ekonomiko eta soziala be badauka. Sektoreak lehiakorra izaten jarraitu behar dau, baina baita kalidadezko enplegua sortu, barrikuntza bultzatu eta lurraldean jarduera ekonomikoari eusten lagundu be. Horren barruan kokatzen dira Nazino Batuek onartutako Garapen Jasangarrirako Helburuak eta 2030 Agenda.
Itsasotik mahaira
Bisitaldiak gastronomia eta ostalaritza be hartu dau kontuan. Izan be, arraina itsasotik atera eta industriatik pasau ostean, beste katebegi batzuk ditu azken kontsumitzailera heldu arte. Merkaturatzea, gastronomia eta ostalaritza dira bide horren azken zatiak.
Holan, Etxanoberen bisiteak atunaren sektorearen ikuspegi oso zabala emon dau: itsasontzietatik konserba-lantegietara, enpresa-zentroetatik hornitzaileetara eta industriatik gastronomiara. Zeregin horreek guztiak lotuta dagoz Bermeoko itsas historiaren eta gaur egungo ekonomiaren artean.
Bermeoren kasuak argi erakusten dau itsasoari lotutako ekonomia zelan aldatu dan. Herriko arrantza-tradizinoa ez da galdu, baina jarduera horren bueltan sortutako ekonomia askoz zabalagoa da gaur egun. Konserba-industria, nazinoarteko atun-enpresak, logistikea, zerbitzuak, ezagutza eta gastronomia dira sare horren partaide. Bata tokiko industria-tradizinoaren adibidea da; bestea, jarduera horrek nazinoarteko dimensioa hartu dauenaren erakusgarri. Bien artean daukagu gaur egungo atunaren balio-katea.
Bermeoren erronkea, beraz, ez da soilik arrantza-tradizinoari eustea; nazinoarteko lehiakortasuna eta jasangarritasuna ondo buztartzea izango da hurrengo urteetako bidea.
