«Ez diot abertzaletasunari uko egiten, baina lehendabizi gizakia naiz, eta biak bateraezinak direnean beti ematen diot arrazoia gizakiari». Hermann Hesse.
Badirudi zerbait hautsi dela gure begiratzeko moduan. Penagarria da, Ceutan gertatutakoaren aurrean, beste edozein kontsiderazioren aurretik krisiaren dimentsio humanitarioa errekonozitzeko gai ez izatea.
Erretorika patriotikoaren gorazarrea ehunka hildakoengatiko atsekabea baino ozenago entzun da. Hizkera ez da neutroa. «Inbasio» hitza «tragedia» hitza baino gehiagotan errepikatu da. Mugez, segurtasunaz eta subiranotasunaz hitz egin da, baina gutxiegi horren guztiaren erdian harrapatuta geratu direnen sufrimenduaz.
Humanitatea beti gailendu behar da beste edozein kontsiderazioren gainetik. Oraingoan ere, betikoek eman dute aurpegia, GKEak, boluntarioak, herritar arruntak… Betikoak dira baita ere agertu ez direnak. Beste garai bateko ordenaren eta autoritatearen nostalgikoak, mugen zaindariak, kristautasun gutxiko katoliko batzuk… Nahiago dute ordenaz, mugez eta inbasioez (Arguello dixit) hitz egin sufrimenduak beste inoren aurpegia duenean. Erosoagoa da beldurra astintzea bestearen minaz jabetzea baino.
Eta bitartean, Gobernua, Rabat ez haserrarazteko beldurrez bezala. Mendebaldeko Sahara entregatu zion, azaltzeko zaila eta parametro etikoen ikuspegitik justifikaezina den diplomazia tradizionalaren ustekabeko norabide-aldaketa batean. Are, Nazio Batuek oraindik ere Espainiak deskolonizazio-prozesuaren barruan potentzia-administratzaile gisa erantzukizunak dituela agintzen duenean, eta saharar herriak, Nazio Batuen esparruaren arabera erreferendum batean gauzatu beharko litzatekeen autodeterminaziorako eskubidea izaten jarraitzen duenean.
Erreferendum hori, gainera, gero eta zailagoa da planteatu ziren baldintzetan gauzatzea. Marokok eragindako biztanleriaren joan-etorriak etasustatutako asentamenduek sakonki aldatu dute lurraldearen errealitate demografikoa.
Sahararrak abandonatu dira, Ceutako hondartzetan botata jarraitzen duten milaka etorkinak abandonatu diren bezala. Bitartean, beren zerbitzu publikoek gainezka egiten dutela ikusten duten herritarrei ere ez zaie erantzunik eman, eta Gobernuak «normaltasunaz» hitz egiten jarraitzen du.
Testuinguru honetan, diskurtso arrazistak eta klasistak ugaritu dira, eskuin muturraren bozeramaile bihurtu diren kazetari-pop berrien laguntzarekin; enpatia eta erantzukizuna egon beharko litzatekeen lekuetan beti konfrontazioa aurkitzeko prest dauden aberri salbatzaileak.
Hala ere, fenomeno hau ez da berria, azken urteetan sendotuz joan den normalizazio-prozesua baizik. Azkenaldian, Europar Batasuneko hainbat herrialdek lurralde komuniatriotik kanpo deportazio-zentroak irekitzeko akordioak sinatu dituzte hirugarren estatuekin. Europako balioen eta giza eskubideen aurkako neurria da honako hau, baina naturaltasun kezkagarriarekin onartu dugu.
Kultura-aniztasuna balio bat da. Herrialde bat barrurantz edo kanporantz eraiki daiteke. Ziur nago bigarren aukera hobea dela, nahiz eta ahalegin handiagoa eskatzen duen, pedagogia politikoa eta duintasun handiagoa. Besteen sufrimenduarekiko enpatiak hobeak egiten gaitu.
