Pipergorri alkarteak Gernikako Gerra Presoen Ospital Militarraren klausuraren 86. urteurrenaren inguruan antolatutako ekintzak aurkeztu dauz. Zentro honek 1938 eta 1940 urteen artean funtzionatu eban herrian, eta aurtengo edizinoak garrantzi berezia dauka, udalerriko espazio hori legez Memoria Leku izendatu barri dabe-eta. Izendapen honek babes berezia emoten deutse institutuko pabilioian egozan ospitaleko gune zaharrei zein Zalloko hilerrian dagoen 269en Memorialari. Aurten, ekitaldiek dibulgazio literarioa, zinea eta biktima izandakoen senideen lekukotasunak berreskuratzeko omenaldi instituzional hunkigarria uztartuko dabez.
Ekintzak datorren maiatzaren 27an, asteazkena, hasiko dira ofizialki herriko Kultur Etxean, arratsaldeko 18:30ean. Saio horretan, Iruñako Joseba Eceolaza Latorre idazle eta aktibistak idatzitako “Las voces de la República” ikerketa liburua aurkeztuko dabe. Lan honetan, autoreak azpimarratzen dau diktaduran errepresaliatuen familiek mantendutako isiltasuna ez zela borondatezkoa izan, bizirik irauteko ezinbesteko beharra baino, gertatutakoaren memoria intimitatean gordez gaur egunera arte.
Kultur egitarauak maiatzaren 29an, ostirala, edukiko dau jarraipena. Iluntzeko 20:00etan, Lizeo Antzokiko Lizeotekan, Carlos Iglesiasek 2025ean zuzendutako “La bala” film dramatikoa proiektatuko dabe. Benetako gertakarietan oinarritutako pelikula honek apaiz baten istorioa kontatzen dau; Bigarren Mundu Gerran Batasun Sobietarrean hildako bereizearen (División Azuleko erizaina zana) gorpua bilatzeari ekiten deutso, familien sekretuetan eta iragan historikoa argitzeko beharrizanean sakonduz.
Omenaldi nagusia Zallon eta senideen lekukotasunak
Ekitaldi zentral eta simbolikoena zapatuan, maiatzaren 30ean, izango da, goizeko 11:30etik aurrera Zalloko hilerriko 269en Memorialan. Ekimen honek ospital militarrean bizia galdu eben 269 pertsonak gogoratzen dauz. Erregistratutako azken presoa Benito Fernández González asturiarra izan zan, 1940ko ekainaren 3an hila, instalazinoa behin betiko itxi baino pixka bat lehenago. Omenaldiak Segundo Olaeta Musika Eskolako Bandaren laguntza musikala eukiko dau, eta hildakoen izenen irakurketa partekatua eta lore eskaintza egingo dira.
Antolatzaileek indar berezia jarri gura izan dabe proiektu honen giza dimentsioan. “Berreskuratutako 269 identitateen ostean, gerra baten ondorioz senide bat galtzearen zauria daukien familiak dagoz, askotan euren ingurukoen azken helmuga Gernika izan zala jakin be egin gabe” azaldu dau Amagoia Lopez de Larruzeak, proiektuaren koordinatzailea dana. 2022an hasitako identifikazio lan zehatzari esker, gaur egunera arte Bizkaia, Asturias, Murtzia, Madril eta Extremadurako 44 familia aurkitu dabez.
Azken urtean, Pipergorriren ikerketek fruituak emon dabez eta beste hiru familia barriekaz jarri dira harremanetan. Horreetatik bi, Kataluniako Xiberta familia eta Asturiasko Sariego familia, Gernikara etorriko dira omenaldian euren lekukotasuna zuzenean emoteko. Elkartetik azaldu dabenez “topaketa honek oso garrantzitsuak dira dokumentazioa eta argazkiak trukatzeko, eta senideei bilaketa ziklo bat ixten laguntzen deutse, euren arbasoak fosa komun anonimo baten egon beharrean, oroimenerako gune instituzionalizatu baten dagozala ziurtatuta”.
Konpromiso demokratikorako espazio publikoak
Memoria publiko honen finkapena herriko bi gune diferentziatutan gauzatzen da. Alde batetik, Zalloko hilerrian hildako preso guztien zerrenda jasotzen dauen monolitoa dago. Bestetik, tokiko institutuaren kanpoaldeak Memoriagune gisa funtzionatzen dau, informazio panelez eta iaz jarritako monumentu bategaz hornituta, hamarkadetan ezkutuan egon zana agerian uzteko.
Proiektuaren arduradunek gaineratu dabenez, gertakari historiko honeek argitara ateratzea “askatasun indibidual eta kolektiboekiko konpromiso demokratiko zorrotza da”.
Hori dela eta, gernikar guztiei dei egin deutsie ekitaldietan parte hartu eta memoria inklusiboa guztion artean eraikitzeko.
